कानडा राजा पंढरीचा

कानडा राजा पंढरीचा|

वेदांनाही नाही कळला अंतपार याचा||धृ||

निराकार तो निर्गुण ईश्वर
जसा प्रगटला असा विटेवर|
उभय ठेविले हात कटीवर
पुतळा चैतन्याचा||1||

परब्रम्ह हे भक्तासाठी
मुके ठाकले भीमेकाठी|
उभा राहिला भाव सावयव
जणू कि पुंडलिकाचा||2||

हा नाम्याची खीर चाखतो
चोखोबांची गुरे राखतो|
पुरंदरचा हा परमात्मा
वाली दामाजीचा||3||

कानडा राजा पंढरीचा

खालील अभंगाचा ओळीनुसार (line-by-line) सुंदर, सोपा आणि भावपूर्ण मराठी अर्थ दिला आहे:

धृपद:
“कानडा राजा पंढरीचा | वेदांनाही नाही कळला अंतपार याचा”
— पंढरीचा विठोबा हा “कानडा राजा” म्हणजे प्रेमाने हाक दिला जाणारा राजा आहे.
त्याचा खरा स्वरूप, महिमा आणि अंत वेदांनाही समजला नाही — तो अनंत, अपरंपार आहे.

१) “निराकार तो निर्गुण ईश्वर जसा प्रगटला असा विटेवर”
— जो ईश्वर निराकार आणि निर्गुण आहे, त्याचे रूप नसते, स्वरूप नसते,
तोच भगवान भक्तांसाठी विटेवर उभा राहून साकार स्वरूपात प्रकट झाला.

“उभय ठेविले हात कटीवर पुतळा चैतन्याचा”
— हात कटीवर ठेवून उभा असलेला हा मूर्तीसारखा दिसणारा देव, प्रत्यक्षात चैतन्यस्वरूप, जीवंत आणि परमात्म्याने भरलेला आहे.

२) “परब्रम्ह हे भक्तासाठी मुके ठाकले भीमेकाठी”
— परब्रह्म (सर्वोच्च परमेश्वर) असलेला हा विठ्ठल, भक्तांसाठी नम्र बनून भीमा नदीकाठी शांतपणे उभा राहिला.
तो भक्तांसाठी स्वतःला लहान करून घेतो.

“उभा राहिला भाव सावयव जणू कि पुंडलिकाचा”
— भाव आणि प्रेमाने भरलेला म्हणून विठ्ठल पुंडलिकासाठी सावयव (हातपाय असलेला, साकार) उभा राहिला.
जणू पुंडलिकाच्या भक्तीनेच परमेश्वराला रूप दिले.

३) “हा नाम्याची खीर चाखतो चोखोबांची गुरे राखतो”
— हा विठोबा नामदेवाची खीर खातो (त्याच्या भक्तिभावाला मान देतो),
आणि चोखोबा (संत चोखामेळा) यांच्या गाई-गुरांची रक्षा करतो — म्हणजेच भक्तांच्या जीवनात तो स्वतः सहभागी होतो.

“पुरंदरचा हा परमात्मा वाली दामाजीचा”
— हा विठ्ठल पुरंदरदासांचा परमात्मा आहे,
आणि दामाजी पंतास संकटातून वाचवणारा त्यांचा खरा रखवालदार आहे.