कैवल्याचा पुतळा । प्रगटला भूतला

कैवल्याचा पुतळा । प्रगटला भूतला ।
चैतन्याचा जिव्हाळा । ज्ञानोबा माझा  ।।धृ।।

सांधकांचा माय बाप । दर्शने हरे ताप ।
सर्वाभूती सुखरुप । ज्ञानोबा माझा ।।१।।

 चिंतकांचा चिंतामणी । ज्ञानोबा माझा ।।२।।

चालविली जड भिंती । हरली चांगयाची भ्रांती ।
 मोक्ष मार्गीचा सांगाती । ज्ञानोबा माझा ।।३।।

 रेड्या वेद बोलविला । गर्व व्दीजांचा हरविला ।
 शांती रुपे प्रगटला । ज्ञानोबा माझा ।।४।।

 ब्रह्म साम्राज्य दिपीका । वर्णिली गीतेची टीका ।
 विठोबाचा प्राण सखा । ज्ञानोबा माझा ।।५।।

 गुरु सेवे लागी जाण । शरण एका जनार्दन ।
 त्रैलोक्याचे जीवन । ज्ञानोबा माझा ।।६।।

अर्थ (Meaning in Marathi)

**कैवल्याचा पुतळा । प्रगटला भूतला ।

चैतन्याचा जिव्हाळा । ज्ञानोबा माझा ॥ धृ ॥**
– ज्ञानदेव म्हणजे मुक्तीच्या (कैवल्याच्या) मार्गाचा जिवंत पुतळा.
– ते या जगात अवताररूपाने प्रकटले.
– चैतन्य, भक्ति आणि ज्ञान यांचे ममत्व जिथे आहे,
– ते माझे ज्ञानोबा.

**सांधकांचा माय बाप । दर्शने हरे ताप ।

सर्वाभूती सुखरूप । ज्ञानोबा माझा ॥1॥**
– विटलेल्या, दुःखी, खचलेल्या जीवांचे ते माय–बाप आहेत.
– त्यांच्या दर्शनाने मनातील सर्व दुःख नष्ट होते.
– सर्व प्राणिमात्रांमध्ये सुखाचे आणि शांततेचे रूप बनून ते वावरले.

**ज्ञानीयांचा शिरोमणी । वंद्य जो कां पूजास्थानी ।

चिंतकांचा चिंतामणी । ज्ञानोबा माझा ॥2॥**
– खरे ज्ञानी म्हणजे ज्ञानदेव.
– ते पूजनीय, सतत वंदनीय आहेत.
– विचार करणाऱ्यांसाठी ते चिंतामणीसारखे—
– जे सर्वांचे जीवन उन्नत करणारे आहेत.

**चालविली जड भिंती । हरली चांगयाची भ्रांती ।

मोक्ष मार्गीचा सांगाती । ज्ञानोबा माझा ॥3॥**
– ज्ञानदेवांनी जड भिंत चालवून दाखवली (त्यांची आध्यात्मिक शक्ती दाखवली).
– चांगदेवांची गर्व-भ्रमना त्यांनी दूर केली.
– मोक्षाच्या मार्गावर ते खरे सोबती, खरे मार्गदर्शक.

**रेड्या वेद बोलविला । गर्व द्वीजांचा हरविला ।

शांती रुपे प्रगटला । ज्ञानोबा माझा ॥4॥**
– एका रेड्याच्या तोंडातून वेद बोलविण्याचा अद्भुत चमत्कार ज्ञानोबांनी केला.
– त्यांनी अभिमानी ब्राह्मणांचा गर्व कमी केला.
– आणि स्वतः शांततेचे मूर्तिमंत रूप बनून लोकांसमोर प्रकटले.

**ब्रह्म साम्राज्य दिपीका । वर्णिली गीतेची टीका ।

विठोबाचा प्राण सखा । ज्ञानोबा माझा ॥5॥**
– ब्रह्मज्ञानाच्या साम्राज्यात ते प्रकाशाचा दीप आहेत.
– त्यांनी ‘भावार्थ दीपिका’ स्वरूपात भगवद्गीतेचा अर्थ सांगितला.
– आणि विठ्ठलाचे ते अतिशय स्नेहाचे, प्राणप्रिय मित्र.

**गुरु सेवे लागी जाण । शरण एका जनार्दन ।

त्रैलोक्याचे जीवन । ज्ञानोबा माझा ॥6॥**
– गुरु सेवेचे महत्त्व ते जाणणारे.
– त्यांनी जनार्दन स्वामींचे शरण स्वीकारले.
– तीनही लोकांचे कल्याण करणारे, जीवांना उचलणारे 
– असे माझे ज्ञानोबा.