मुरली मनोहर रे माधवा

मुरली मनोहर रे माधवा ||धृ||

श्रीवत्सलांछन हृदयीं विलासन |दीन दयाघन रे||1||

सुरनर किन्नर नारद तुंबर | गाती निरंतर रे ||2||

एका जनार्दनी त्रिभुवन मोहन | राखितो गोधन रे ||3||

अर्थ स्पष्टीकरण 

धृपद:

“मुरली मनोहर रे माधवा”
या ओळीत कवी भगवान श्रीकृष्णाला साद घालतो 
मुरली मनोहर, म्हणजे बासरीच्या गोड सुरांनी मन मोहून टाकणारा. कृष्णाचे बासरी वादन इतके मधुर, इतके आकर्षक की ते ऐकणाऱ्याचे मन क्षणात तल्लीन होते.
माधव जो लक्ष्मीचा प्रिय, जो सौंदर्य, प्रेम आणि करुणेने परिपूर्ण आहे.
या धृपदात कृष्णाच्या मोहक, प्रेमळ आणि अद्वितीय स्वरूपाची स्तुती आहे. भक्त त्याच्यावर संपूर्ण प्रेमाने पुकारतो "हे कृष्णा, तूच माझ्या हृदयाचा आधार."

(१) “श्रीवत्सलांछन हृदयीं विलासन | दीन दयाघन रे”

कवी पुढे कृष्णाच्या दैवी स्वरूपाचे वर्णन करतो.
कृष्णाच्या वक्षस्थळावर श्रीवत्स नावाचे चिन्ह आहे हे चिन्ह भगवान विष्णूंच्या रूपावर दिसणारे पवित्र लक्षण. याचा अर्थ कृष्ण हा केवळ गवळीबाळ नाही तर परमेश्वर आहे.
हृदयीं विलासन म्हणजे त्या दिव्य चिन्हामुळे त्याचे हृदय अधिकच तेजस्वी दिसते.
दीन दयाघन कृष्ण म्हणजे दीन-दुःखींचा तारणहार; करुणेचे मूर्त स्वरूप. त्याच्याकडे आश्रय मागणारा कोणीही रिकामा जात नाही. तो प्रेम, दया आणि संरक्षणाची सतत वर्षाव करणारा आहे.
या ओळीत भक्त कृष्णाच्या दैवी आणि करुणामय स्वरूपाची स्तुती करतो.

(२) “सुरनर किन्नर नारद तुंबर | गाती निरंतर रे”

ही ओळ कृष्णाच्या महिमेचा व्यापक विस्तार दाखवते.
सुर म्हणजे देव, नर म्हणजे मानव, किन्नर म्हणजे स्वर्गीय गायक, आणि नारद, तुंबर हे दिव्य संगीतकार व ऋषी हे सर्वजण कृष्णाचे गुणगान करतात.
कृष्णाची कीर्ती इतकी महान आहे की स्वर्गापासून पृथ्वीपर्यंत, ऋषींपासून देवांपर्यंत प्रत्येक जीव त्याची स्तुती करतो.
संगीत, कीर्तन, स्तोत्र हे सर्व जणू अखंडपणे कृष्णासाठीच वाहत असते.
या ओळीमध्ये कृष्णाच्या सार्वत्रिक आणि अद्वितीय महिमेचे दर्शन घडते.

(३) “एका जनार्दनी त्रिभुवन मोहन | राखितो गोधन रे”

अंतिम चरणात कवी जनार्दन (कवी/संत) सांगतो 
कृष्ण हा त्रिभुवन मोहन आहे स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळ या तिन्ही लोकांना मोहवून टाकणारा. त्याचे रूप, त्याची लीला, त्याचे बासरी वादन ही सर्व गोष्ट जगाला आकर्षित करणारी आहे.
तो एवढा विश्वमोहिनी असतानाही गोकुळातील गाईंचे, गवळ्यांचे, गोप-गोपिकांचे रक्षण करणारा आहे.
राखितो गोधन कृष्ण गाईंच्या कळपांचे रक्षण करतो, त्यांची काळजी घेतो.
हे दर्शवते की परमेश्वर मोठा असला, विश्वकर्ता असला, तरीही तो आपल्या भक्तांशी साध्या, प्रेमळ नात्याने जोडला जातो.

सारांश:

हा अभंग कृष्णाच्या त्रिवेणीस्वरूपाचे वर्णन करतो मधुर, दैवी आणि करुणामय.
तो बासरीने मन मोहणारा, करुणेने भरलेला, देव-मानव-सर्व जीवांत पूजला जाणारा, तरीही आपल्या गोपाळांसाठी प्रेमाने खेळणारा आहे.
या अभंगाचा संदेश कृष्ण प्रेम, भक्ती आणि दयाळूपणाचा अखंड स्रोत आहे.