इवलेसे रोप लवियेलें द्वारी

इवलेसे रोप लवियेलें द्वारी ।
त्याचा वेलू गेला गगणावरी ।।१।।

 मोगरा फुलला  मोगरा फुलला ।
 फुले वेचिताती भारू ।कळीयासी आला ।।धृ।।

मनाची या गुंफी गुंफियेला शेला ।
बापरुक्मा देवीवरू विठले अर्पिला ।।२।।

अर्थ (ओळी-ओळीने सविस्तर):

१) “इवलेसे रोप लवियेलें द्वारी । त्याचा वेलू गेला गगणावरी ।।”

ही ओळ अत्यंत सुंदर प्रतीकात्मक अर्थ घेऊन येते. कवी सांगतो की, घराच्या अथवा आयुष्याच्या दारी एक छोटेसे रोप लावले जे अत्यंत नाजूक, कोवळे आणि दुर्लक्षित वाटत होते. परंतु त्या रोपाने वाढ घेतली, त्याचा वेल उंच झेपावत गगनापर्यंत पोहोचला.
यातून संदेश असा की, लहानपणात लावलेली चांगली संस्कारांची, भक्तीची, प्रेमाची किंवा साधनेची बीजे जर मनात रूजली तर ती पुढे मोठ्या उंचीवर नेतात.
जसे एक छोटासा चांगला विचार, एक छोटासा सद्गुण, किंवा देवभक्तीचा एक क्षुद्रसा अंकुर पुढे आयुष्याला दिव्य बनवतो तसेच हे रोप आहे.
ही ओळ आपल्याला सांगते की अल्पातून महान घडते, आणि जे लहान दिसते तेच कधी-कधी जगाला व्यापणारे, रूपांतर घडवणारे ठरते.

धृपद: “मोगरा फुलला मोगरा फुलला । फुले वेचिताती भारू । कळीयासी आला ।।”

धृपदात मोगऱ्याचे फुलणे हा आनंद, पवित्रता आणि भक्तीचा प्रतीक आहे.
मोगरा म्हणजे शुभ्र, सुकुमार, सुगंधी ज्याप्रमाणे देवभक्तीचे, प्रेमाचे आणि सद्भावनेचे फुल.
जेव्हा मोगरा फुलतो, तेव्हा त्याचा सुगंध सर्वत्र पसरतो जशी भक्ती मनात फुलली तर तिचा आनंद सगळ्यांपर्यंत पोहोचतो.

“फुले वेचिताती भारू” म्हणजे अनेक जण ती फुले गोळा करायला धावतात.
याचा अर्थ चांगुलपणा, पावित्र्य, शांतता आणि प्रेम जिथे असते, तिथे सर्व लोक आकृष्ट होतात.

“कळीयासी आला” म्हणजे कळी उमलण्याचा, सुंदर फुल बनण्याचा क्षण आला आहे.
ही कळी म्हणजे साधकाचे मन.
जेव्हा मनावर देवकृपा, भक्ती आणि सद्बुद्धी येते, तेव्हा ते मन कळीप्रमाणे उमलते आणि त्यातून सद्गुणांचे, पवित्र विचारांचे सुगंध फुलू लागतात.

२) “मनाची या गुंफी गुंफियेला शेला । बापरुक्मा देवीवरू विठले अर्पिला ।।”

या ओळीत कवी मनाचे रूपक शेला (उशाला गुंडाळण्याचा सुगंधी गजरा, किंवा गंधाची ओढ) असे करतो.
“मनाची गुंफी गुंफियेला शेला” म्हणजे मनातील सद्भावनेची, भक्तीची, प्रेमाची, निष्ठेची गुंफण करून एक सुंदर माळ तयार करणे.

ही माळ म्हणजे प्रत्यक्ष फुलांची नाही, तर चांगल्या विचारांची आणि निर्मळ भावनेची.
भक्त मनातील वासनांची झाडाझडती करून, त्यातील शुद्ध भावनांची गुंफण करतो आणि तिला एक दिव्य रूप देतो.

“बापरुक्मा देवीवरू विठले अर्पिला” ही अतिशय सुंदर ओळ आहे.
कवी म्हणतो की हा मनाचा सुगंधी शेला मी देवी रुक़्मिणी आणि विठ्ठलावर अर्पण केला.
अर्थात, माझे मन, माझी भक्ती, माझे प्रेम मी पूर्णपणे देवाला अर्पण केले.

रुक़्मिणी–विठ्ठल म्हणजे

• प्रेम आणि करुणेचे सार्वत्रिक रूप,
• भक्तांच्या भावना ओळखणारे,
• आणि भक्तीला स्वीकारणारे देव.

या ओळीत भक्तीचा परमोच्च टप्पा दिसतो 
जेव्हा मनातील गुंफलेली भावना देवाच्या चरणी वाहून दिली जाते, तेव्हा भक्ताला पूर्ण समाधान, आनंद आणि आध्यात्मिक शांतता लाभते.

सारांश

या अभंगात तीन मुख्य संदेश आहेत 

१. छोट्याशा सद्गुणाचे रोपही आकाशाला भिडू शकते.

भक्ती, प्रेम, संस्कार, दया लहान असले तरी त्यांची वाढ मोठी असते.

२. मनात पवित्रता फुलली की तिचा सुगंध सर्वत्र पसरतो.

जसे मोगरा फुलतो, तसे भक्ती मनात फुलली की जगही उजळते.

३. मनातील पवित्र भावांची माळ देवाला अर्पण करणे हाच खरा भक्तीमार्ग.

शुद्ध मन देणे हेच सर्वात मोठे दान.