अर्थ
१) “शिंपियाचे कुळी जन्म माझा झाला | परि हेतु गुंतला सदाशिवीं.”
कवी स्वतःचा जन्म एका अत्यंत सामान्य, निम्न समजल्या जाणाऱ्या वर्गात शिंपी (सुतारकाम–कापड शिवणे करणारे) असा झाल्याचे सांगतो.
ही ओळ आपल्याला सामाजिक स्तरातील भेद दाखवते. जन्म जरी खालच्या कुळात झाला असला, तरी अंतःकरणातील जडणघडण, भक्तीभाव आणि उद्देश्य मात्र सदाशिवाशी (म्हणजे देवाशी) जोडलेला आहे.
येथे “परि हेतु गुंतला सदाशिवीं” म्हणजे:
- माझा शरीराने जन्म साधा, परंतु
- माझे मन, माझा हेतु, माझे विचार आणि माझी साधना देवाच्या स्मरणात गुंतलेली आहे.
यातून लेखक सांगू इच्छितो की भक्तीला जात, वंश, जन्म, व्यवसाय यांची बंधने नाहीत.
जन्म माणसाचा ठरतो, पण उद्देश्य तो स्वतः ठरवतो आणि त्यात देवभाव जिंकल्यास जन्माचे बंधन गौण होते.
२) “रात्रिमाजि शिवी दिवसामाजि शिवीं | आराणुक जीवीं नाहीं माझ्या.”
ही ओळ अत्यंत आत्मपरीक्षण करणारी आहे.
“रात्रिमाजि शिवी दिवसामाजि शिवीं” याचा अर्थ कवी दिवसरात्र आपल्या व्यवसायात गुंतलेला आहे. शिवणकाम हेच त्याचे जीवन. तो रात्रीही शिवतो आणि दिवसा शिवतो.
त्याच्या जीवनात शारीरिक विश्रांती कमी, आराम नाही.
“आराणुक जीवीं नाहीं माझ्या” म्हणजे त्याच्या जीवनात सुट्टी, निवांतपणा किंवा वैभव असा आराम कधीच मिळाला नाही.
पण येथे एक खोल अर्थ आहे.
जरी शरीर सतत कामात असले, तरी मन देवाशी जोडलेले असावे असा संदेशही या ओळीत दडलेला आहे.
काम करणे ही त्याची कर्मयोगी वृत्ती आहे.
तो म्हणतो की:
- शरीर काम करेल
- मन देवभक्तीत रमलेले राहील
हे दोन वेगळे असू शकतात, आणि याचैकडे कवी सूचित करतो.
३) “सुई आणि सातुळी कात्री गज दोरा । मांडिला पसारा सदाशिवीं.”
ही ओळ अत्यंत सुंदर रूपक घेऊन येते.
हा शिंपी आपल्या दुकानात शिवणकामात वापरायची सर्व साधने सुई, सातुळी, कात्री, मापण्यासाठी गज, दोरा यांचा पसारा मांडतो.
परंतु येथे ‘सदाशिवीं’ हा शब्द महत्त्वाचा आहे.
तो म्हणतो की:
- माझा हा सगळा पसारा
- हे सर्व साधनसामग्री
- माझ्या आजीविकेचा हा आधार
मी हे सर्व सदाशिवाला अर्पित करूनच वापरतो.
अर्थात, काम करताना प्रत्येक कृतीत देवाचीच आठवण आहे.
त्याच्या दृष्टीने काम म्हणजे पूजा आहे.
ही ओळ मोठा आध्यात्मिक संदेश देत आहे
आपले कार्य कोणतेही असो; ते देवभावनेने केले तर ते कार्यही भजन बनते.
४) “नामा म्हणे शिवीं विठोबाची अंगी । त्याचेनि मी जगी धन्य झालो.”
अभंगाचा परमोच्च निष्कर्ष या ओळीत आहे.
कवी म्हणतो की:
मी शिवतो ते
- फक्त कपडे नाही,
- तर विठ्ठलाची कृपाही माझ्या जीवनात शिवली गेली आहे.
“शिवीं विठोबाची अंगी” याचा अर्थ:
- विठोबाचे स्मरण माझ्या शरीरात, मनात, शिरा-शिरांत
- शिवणकाम करतानाही माझ्या अंगातून देवाची आठवण पुसली जात नाही.
ही भक्ती त्याला इतकी प्रिय आहे की तो म्हणतो:
“त्याचेनि मी जगी धन्य झालो”
माझ्या जीवनाला अर्थ, पुण्य, महत्त्व आणि समाधान लाभले ते देवकृपेनेच.
माझा जन्म छोटा असू शकतो, माझे काम सामान्य असू शकते, पण देवाने माझे मन भरले म्हणून मी स्वतःला धन्य समजतो.
सारांश (भावार्थ)
- जन्म कसा आहे हे महत्त्वाचे नाही, देवभाव कसा आहे ते महत्त्वाचे आहे.
- दिवसरात्र कामात असलो तरी मनात देव असेल तर ते जीवन पवित्र होते.
- साधेसे कामही भक्तीपूर्ण झाले की ते देवपूजेसारखे होते.
- विठ्ठलाचे स्मरण आयुष्याला धन्यता देते.
0 टिप्पण्या