श्री अनंता मधुसूदना|पद्मनाभा नारायणा|

श्री अनंता मधुसूदना|पद्मनाभा नारायणा|
जगव्यापका जनार्दना|आनंदघना अविनाशा || 1 ||

सकल देवाधिदेवा|कृपाळुवा जी केशवा|
महानंदा महानुभवा| सदाशिवा सहजरूपा || धृ ||

चक्रधरा विश्वम्भरा|गरुडध्वजा करुणाकरा |
सहस्त्रपादा सहस्त्रकरा| क्षीरसागरा शेषशयना || 2 ||

कमलनयना कमलापती| कामिनीमोहना मदनमूर्ती|
भवतारका धरी त्या क्षिती| वामनमूर्ती त्रिविक्रमा || 3 ||

अगा ये सगुणा निर्गुणा|जगज्जनित्या जगज्जीवना |
वासुदेव देवकी नंदना| बाळरांगणा बाळकृष्णा || 4 ||

तुका आला लोटांगणी|मज ठाव द्यावा जी चरणी |
हेची करीतसे विनवणी| भवबंधनी सोडवावे || 5 ||

१)

“श्री अनंता मधुसूदना | पद्मनाभा नारायणा | जगव्यापका जनार्दना | आनंदघना अविनाशा”
अर्थ:
हे अनंत स्वरूपाचे प्रभू! दैत्यांचा संहार करणारे मधुसूदन, कमळनाभ विष्णू, सर्व विश्व व्यापणारे नारायण तुम्ही आनंदमय, अविनाशी आणि सर्वांच्या रक्षणासाठी प्रकटणारे देव आहात.

२)

“सकल देवाधिदेवा | कृपाळुवा जी केशवा | महानंदा महानुभवा | सदाशिवा सहजरूपा” (धृ)
अर्थ:
सर्व देवांचेही देव, कृपाळू केशवा! तुम्ही महान आनंद देणारे, महानुभाव आणि सहज-सर्वत्र असणारे सदाशिवस्वरूप आहात.
(हीच ओळ अंतर्मनातील भाव व्यक्त करणारी धृव आहे.)

३)

“चक्रधरा विश्वम्भरा | गरुडध्वजा करुणाकरा | सहस्त्रपादा सहस्त्रकरा | क्षीरसागरा शेषशयना”
अर्थ:
जगाचे पालन करणारे चक्रधारी प्रभू, गरुडध्वजधारी आणि करुणेचा सागर! तुमचे सहस्र हात-पाय म्हणजे सर्वत्र विस्तारलेले विश्वरूप. क्षीरसागरात शेषनागावर विसावणारे तुम्हीच विश्वाचे अधिपती.

४)

“कमलनयना कमलापती | कामिनीमोहना मदनमूर्ती | भवतारका धरी त्या क्षिती | वामनमूर्ती त्रिविक्रमा”
अर्थ:
कमळासारख्या डोळ्यांचे, लक्ष्मीचे स्वामी, सर्वांचे मन मोहून टाकणारे सुंदर मधुर मूर्तीधारी प्रभू! पृथ्वीचे रक्षण करणारे, वामन अवतार घेऊन तीन पावले टाकून विश्व व्यापणारे तुम्हीच त्रिविक्रम.

५)

“अगा ये सगुणा निर्गुणा | जगज्जनित्या जगज्जीवना | वासुदेव देवकी नंदना | बाळरांगणा बाळकृष्णा”
अर्थ:
अरे प्रभो! तुम्ही सगुण (रूपधारी) आणि निर्गुण (रूपहीन) दोन्ही आहात. जग निर्माण करणारे, जगाला प्राण देणारे! देवकीचा नंदन, वासुदेवाचा पुत्र, खेळकर बाळकृष्ण तुमचे बालरूप अपार प्रेम देणारे आहे.

६)

“तुका आला लोटांगणी | मज ठाव द्यावा जी चरणी | हेची करीतसे विनवणी | भवबंधनी सोडवावे”
अर्थ:
तुकाराम महाराज म्हणतात मी तुमच्या चरणी पूर्ण नम्रतेने लोटांगण घालून आलो आहे. प्रभो, तुमच्या पायाशी स्थान द्या, माझे रक्षण करा आणि जन्म-मृत्यूच्या बंधनातून मला मुक्त करा. हीच माझी एक विनंती आहे.

सारांश (एकत्रित भावार्थ):

या अभंगात तुकाराम महाराज विष्णू-हरि यांच्या विविध नावांनी, विविध अवतारांनी आणि त्यांच्या दिव्य गुणांनी स्तुती करतात. कधी विश्वरूप, कधी वामन, कधी बालकृष्ण सर्व रूपांतून विठ्ठल भक्तांच्या जीवनात प्रेम, करुणा आणि संरक्षण देतो. शेवटी संत तुकाराम आपली दीन-विनम्र प्रार्थना व्यक्त करतात “मला तुझ्या चरणी आश्रय दे आणि संसारबंधनातून मुक्त कर.”