माझे माहेर पंढरी|आहे भिवरेच्या तीरी ||धृ||
बाप आणि आई | माझी विठठल रखुमाई ||1|
पुंडलीक राहे बंधू | त्याची ख्याती काय सांगू ||२||
माझी बहीण चंद्रभागा |करीतसे पापभंगा ||३||
एका जनार्दनी शरण |करी माहेरची आठवण ||४||
**धृपद:
माझे माहेर पंढरी | आहे भिवरेच्या तीरी
कवी सांगतो की त्याचे "माहेर" म्हणजे पंढरी पवित्र पंढरपूर. जसे स्त्रीला माहेरी अनोखे प्रेम, माया, आधार आणि जिव्हाळा मिळतो, तसेच भक्ताला पंढरीमध्ये परमेश्वराचा साक्षात स्नेह अनुभवायला मिळतो. पंढरी ही भीमाशंकर (भीमा/भिवरा) नदीच्या तीरावर वसलेली असल्याने ती अधिक पवित्र आहे. या वाक्यात भक्ती, आपुलकी, आणि देवाशी असलेला आत्मिक नात्याचा अगदी हळवा भाव व्यक्त होतो.
**१.
बाप आणि आई | माझी विठ्ठल रखुमाई**
भक्त म्हणतो माझा बापही विठ्ठल आणि आईही रखुमाई. जगातले आई-बाप शरीराला जन्म देतात; पण विठ्ठल-रखुमाई हे आत्म्याचे जनक-जननी आहेत. ते प्रेम, करुणा, संरक्षण, आणि मायेचा खरा आधार देतात. भक्ताच्या दृष्टीने देव आणि देवी हेच त्याचे कुटुंब, त्याचे सर्वस्व आहेत. देवाशी असलेले पूर्ण समर्पण आणि आपलेपण याचे सुंदर दर्शन येथे होते.
**२.
पुंडलीक राहे बंधू | त्याची ख्याती काय सांगू**
पुंडलिक हा विठ्ठलाचा अत्यंत प्रिय भक्त. जनार्दन म्हणतो "पुंडलिक माझा भाऊच." भक्त-परिवारात भक्त हेच बंधू-भगिनी. पुंडलिकाने मातापित्याची सेवा केली आणि त्याच्या भक्तीने विठ्ठलाला पंढरीत खांदे कटीवर ठेवून उभे राहावे लागले ही त्याची अद्भुत कीर्ती. "त्याची ख्याती काय सांगावी?" इतकी महान आहे की शब्दांमध्ये बसतच नाही. यामध्ये भक्तीची श्रेष्ठता आणि भक्तांना देवाने केलेल्या मान्यतेचा गौरव आहे.
**३.
माझी बहीण चंद्रभागा | करीतसे पापभंगा**
चंद्रभागा ही पंढरपूरमधील पवित्र नदी. भक्त म्हणतो ती माझी बहीणच. जशी बहीण आपल्यासाठी माया, जिव्हाळा दाखवते, तशीच चंद्रभागा नदीही पवित्र स्नानाने मन आणि शरीरातील पाप, अशुद्धता आणि दुःख धुऊन काढते. ही नदी पापभंजन करणारी जीवनशुद्धी करणारी आहे. भक्त पंढरीला नुसते एक शहर म्हणून पाहत नाही, तर ती एक प्रेमळ, जिवंत कुटुंब आहे असे अनुभवतो. यात भक्तीतील नातेसंबंधांची आध्यात्मिक व्याप्ती दिसते.
**४.
एका जनार्दनी शरण | करी माहेरची आठवण**
कवी जनार्दन आपल्या देहभानाच्या क्षणी सांगतो “मी सदैव देवाच्या आश्रयाला आहे.” देवाचा आश्रय हा अंतिम शरणागतपणा. आणि त्या अवस्थेत त्याला "माहेर" म्हणजेच पंढरीची आठवण येते तीच त्याची खरी आध्यात्मिक जन्मभूमी, तीच खरी शांतता देणारी जागा. जसे माणूस दुःखाच्या किंवा कठीण प्रसंगी आपल्याला माहेरची ओढ वाटते, तसेच भक्ताला परमेश्वराची आठवण येते. यात भक्ताचे देवाप्रती पूर्ण समर्पण, तळमळ, आणि प्रेम व्यक्त होते.
संपूर्ण अभंगाचा सार
या अभंगात भक्त आणि पंढरी-परिवार यांचे नाते केवळ धार्मिक नाही, तर अत्यंत आत्मीय, कौटुंबिक आणि भावनिक आहे. विठ्ठल-रखुमाई हे आई-बाप, पुंडलिक भाऊ, चंद्रभागा बहीण आणि पंढरी हे माहेर. भक्ती ही फक्त पूजा नाही; ती एक नातेसंबंध आहे. देवाशी असलेले हे स्नेहबंध या अभंगात प्रेम, माया, निष्ठा आणि आध्यात्मिक आत्मीयतेने ओतप्रोत भरलेले आहेत.
0 टिप्पण्या