सदा माझे डोळे जडो तुझे मूर्ती

सदा माझे डोळे जडो तुझे मूर्ती |

रखुमाईच्या पती सोयरिया||1||

गोड तुझें रूप गोड तुझें नाम |

 देईं मज प्रेम सर्व काळ ||धृ||

विठो माउलिये हा चि वर देईं |

संचरोनि राहीं हृदयामाजी ||2||

तुका म्हणे कांहीं न मागे आणीक |

 तुझे पायीं सुख सर्व आहे ||3||

अभंगाचा भावार्थ

या अभंगामध्ये संत तुकाराम महाराजांनी विठ्ठलाबद्दलची त्यांची खोल, निरागस आणि अनन्य श्रद्धा व्यक्त केली आहे. भक्ताच्या अंतःकरणात देवाची निरंतर आठवण राहावी, त्याची प्रतिमा मनामध्ये सदैव दृढ व्हावी, अशी अतिशय प्रेमळ भावना या ओव्यातून दिसते.

१. “सदा माझे डोळे जडो तुझे मूर्ती, रखुमाईच्या पती सोयरिया”

या ओळींत भक्ताची आकांक्षा व्यक्त होते की त्याचे डोळे कायमस्वरूपी विठ्ठलाच्या सुंदर मूर्तीवरच खिळलेले राहावेत. विठ्ठल, जो रखुमाईचा पती आणि भक्तांचा सोयराही आहे, त्याचे स्वरूप सतत डोळ्यासमोर राहावे, ही मनापासूनची इच्छा येथे व्यक्त होते. "सोयरिया" म्हणजे आपला सखा, आपला जवळचा – म्हणजे देव हा दूरचा नसून आपल्या कुटुंबातील व्यक्तीप्रमाणे जवळचा आहे, ही भावना.

२. “गोड तुझें रूप, गोड तुझें नाम, देईं मज प्रेम सर्व काळ”

देवाचे रूप अतिशय सुंदर, तर त्याचे नाव अत्यंत गोड भक्ताला हे सर्व काळ प्रेम देत राहणारे आहे. येथे प्रेम म्हणजे केवळ भक्ती नव्हे, तर शांतता, समाधान, श्रद्धा आणि आतल्या मनाला लागणारा दिव्य आधार. विठ्ठलाच्या नावात आणि रूपातच भक्ताला सर्व सुख आणि शक्ती मिळते, असे तुकाराम म्हणतात. देवाच्या नावाचे स्मरण हे सर्व मानसकष्टीपासून मुक्त करणारे, जीवनाला मधुर करणारे शक्तिप्रद स्रोत आहे.

३. “विठो माउलिये हा चि वर देईं, संचरोनि राहीं हृदयामाजी”

येथे संत तुकाराम देवाकडे एकच इच्छा मागतात—विठ्ठल नेहमी त्यांच्या हृदयात वास करावा. हा अत्यंत निरागस आणि निर्मळ आर्त भाव आहे. इतर कोणतेही भौतिक वर नकोत; फक्त देव माझ्या हृदयात अखंड वावरत राहावा, हीच सर्वात मोठी संपत्ती. विठ्ठलाला “माउली” म्हटल्याने भक्तीतील ममत्व, आपुलकी, आणि आईसारखे जपणारे प्रेम अधोरेखित होते.

४. “तुका म्हणे कांहीं न मागे आणीक, तुझे पायीं सुख सर्व आहे”

अंतिम चरणात तुकोबा म्हणतात की आता त्यांना दुसरे काहीही नको. विठ्ठलाच्या चरणीच सर्व सुख, शांती आणि मुक्ती सामावलेली आहे. जगातील सर्व सुखं अस्थायी आहेत; पण देवाच्या चरणी मिळणारे सुख चिरस्थायी, निर्व्याज आणि अतुलनीय आहे. त्यामुळे देवापुढे काही मागण्याची गरजच नाही कारण जे हवे ते सर्व काही देवाच्या चरणी आधीपासूनच उपलब्ध आहे.

निष्कर्ष

हा अभंग संपूर्णपणे निर्मळ भक्ती, दिव्य प्रेम, आत्मिक शांतता आणि देवाबद्दलची पूर्ण शरणागती याचे सुंदर उदाहरण आहे. तुकोबा विठ्ठलाला केवळ देव म्हणून नाही, तर मित्र, माता, पिता आणि जीवनाचा आधार म्हणून पाहतात. त्यांच्या मते, खरे आनंद, खरे समाधान आणि खरे प्रेम हे देवाच्या चरणीच मिळते  तेच जीवनाचे अंतिम सत्य आहे.