कर जोडोनि विनवितो तुम्हां |तुम्ही वासुदेव वासुदेव म्हणा

कर जोडोनि विनवितो तुम्हां |तुम्ही वासुदेव वासुदेव म्हणा |
नको गुंतू विषयकामा|तुम्ही आठवा मधुसूदना ||1||

नरदेह दुर्लभ जाणा |शतवर्षांची गणना |
त्यामध्ये दु:ख यातना | तुम्ही आठवा मधुसूदना ||2||

नलगे तीर्थांचे भ्रमण |नलगे दंडण मुंडण |
नलगे पंचाग्नी साधन |तुम्ही आठवा मधुसूदना ||3||

हेचि माझी विनवणी | जोडितो कर दोन्ही |
शरण एका जनार्दनी |तुम्ही वासुदेव म्हणा अनुदिनी ||4||

अभंगाचा अर्थ 

१) “कर जोडोनि विनवितो तुम्हां | तुम्ही वासुदेव वासुदेव म्हणा | नको गुंतू विषयकामा | तुम्ही आठवा मधुसूदना ||”

संत विनम्रपणे म्हणतात मी हात जोडून तुम्हाला विनंती करतो की ‘वासुदेव, वासुदेव’ असे देवाचे नामस्मरण सतत करा. सांसारिक विषयांमध्ये, लोभामध्ये, काम-क्रोधाच्या इच्छांमध्ये गुंतू नका. त्या सगळ्या गोष्टी मनाला बंधनात टाकतात. म्हणून तुम्ही मधुसूदन भगवान श्रीकृष्ण याचे स्मरण हा मुख्य आधार मानावा.

२) “नरदेह दुर्लभ जाणा | शतवर्षांची गणना | त्यामध्ये दु:ख यातना | तुम्ही आठवा मधुसूदना ||”

मानवजन्म हा अत्यंत दुर्मिळ आहे. शेकडो वर्षांतील संचित पुण्यामुळे मिळतो. पण मानवजन्म येताच आपण सुख-दु:ख, राग-लोभ, संघर्ष अशा अनेक यातनांमध्ये अडकतो. म्हणून या जगातल्या दु:खाला अंत करायचा असेल, तर या दुर्लभ मानवजन्माचा उपयोग नामस्मरणासाठी करा. मधुसूदनाचे नाव हा मानवजन्माचा खरा अर्थ आहे.

३) “नलगे तीर्थांचे भ्रमण | नलगे दंडण मुंडण | नलगे पंचाग्नी साधन | तुम्ही आठवा मधुसूदना ||”

मोक्ष किंवा शांती मिळवण्यासाठी अती कठोर साधना करण्याची आवश्यकता नाही. तीर्थयात्रा करणे, पर्वत-दुर्गम प्रदेशांची भटकंती करणे, शरीराला कष्ट देणारे दंड किंवा कठोर व्रत घेणे, पंचाग्नीमध्ये तप करण्यासारखी कठीण साधना करणे हे सर्व आवश्यक नाही. मुख्य साधन म्हणजे नामस्मरण. देवाचे नाव घेतल्यानेच अंत:करण शुद्ध होते आणि मोक्ष प्राप्त होतो.

४) “हेचि माझी विनवणी | जोडितो कर दोन्ही | शरण एका जनार्दनी | तुम्ही वासुदेव म्हणा अनुदिनी ||”

हा माझा एकच साकडे दोन्ही हात जोडून मी सांगतो की तुम्ही जनार्दनाच्या, श्रीकृष्णाच्या शरण जा. त्याच्या दैवी शक्तीवर, प्रेमपूर्ण कृपेवर विश्वास ठेवा. आणि दररोज, दिवसेंदिवस, प्रत्येक क्षणी “वासुदेव” असे भक्तिभावाने म्हणा. यापेक्षा श्रेष्ठ आणि सोपी साधना दुसरी नाही.

एकत्रित भावार्थ (संक्षेप व गोड भाष्य)

हा अभंग मनुष्यजन्माचे महत्त्व, सांसारिक आकर्षणांपासून वैराग्य, आणि नामस्मरणाचे साधेपण व श्रेष्ठत्व स्पष्ट करतो. संत सांगतात आपण माणूस म्हणून जन्मलो हे मोठं भाग्य आहे. त्या जन्मात हिशोब, लोभ, इच्छा, भोग यामध्ये अडकून न बसता भगवंताचे स्मरण करणे ही सर्वोच्च साधना आहे.

मोक्षासाठी कठोर तप, अवघड साधना किंवा बाह्य आडंबर याची गरज नाही. “वासुदेव” हे नाव प्रेमाने, निष्ठेने घ्या. त्या नावात सर्व शक्ती आहे शांतीची, आनंदाची, आणि परमार्थाची.

संतांची शेवटची विनंती म्हणजे जीवनात काहीही करा, परंतु मनात वासुदेवाचे नाव कायम ठेवले तर जीवन अर्थपूर्ण आणि पवित्र बनते.