माझ्या विठोबाचा कैसा प्रेमभाव

माझ्या विठोबाचा कैसा प्रेमभाव |
आपण चि देव होय गुरू ||1||

पढियें देहभावें पुरवितो वासना |
अतीं तें आपणापाशीं न्यावें ||धृ||

मागें पुढें उभा राहे सांभाळीत |
आलिया आघात निवारावे ||2||

योगक्षेम जाणे जडभारी |
वाट दावी करीं धरूनियां ||3||

तुका म्हणे नाहीं विश्वास ज्या मनीं |
पाहावें पुराणीं विचारूनी ||4||

**१) “माझ्या विठोबाचा कैसा प्रेमभाव |

आपण चि देव होय गुरू ||१||”**

या ओळीत तुकोबा सांगतात की विठोबाचा आपल्यावर असलेला प्रेमभाव किती विलक्षण आणि अपार आहे. विठ्ठल हा देव तर आहेच, पण त्याचबरोबर तो गुरूच्याही भूमिकेतून मार्गदर्शन करणारा आहे. साध्या भक्तावर देवाने इतका प्रेमभाव दाखवणं ही गोष्टच अनोखी आहे. तो देवाप्रमाणे करुणामय, गुरूप्रमाणे उपदेशक आणि मित्राप्रमाणे साथ देणारा आहे. देवाची भूमिका म्हणजे कृपेने रक्षण करणे, आणि गुरूची भूमिका म्हणजे अज्ञान दूर करून प्रकाश दाखवणे विठ्ठल दोन्ही जबाबदारी प्रेमाने निभावतो.

**धृव) “पढियें देहभावें पुरवितो वासना |

अतीं तें आपणापाशीं न्यावें ||धृ||”**

‘पढियें’ म्हणजे अंतःकरणात सुप्त असलेल्या वासना, इच्छा, कमजोरी. तुकोबा म्हणतात की देहभावामुळे म्हणजे शरीराशी असलेल्या आसक्तीमुळे आपण अनेक इच्छा निर्माण करतो; मन विविध दिशांना धावते. पण या सर्व वासनांना आपण विठ्ठलापाशी नेलं पाहिजे.

त्याच्या चरणी ठेवल्यावर, त्या आपोआप निर्मळ होतात.
ज्या भावना, ज्या इच्छा आपल्याला खाली खेचतात, त्यांना विठोबाला अर्पण केलं तर तो त्यांना स्वीकारून आपल्याला योग्य मार्गाकडे घेऊन जातो.

हा संदेश अतिशय सुंदर आहे:
तुझ्या दोषांसकट, तुझ्या वासनांसकट ये विठ्ठल तुझे रूपांतर करील.

**२) “मागें पुढें उभा राहे सांभाळीत |

आलिया आघात निवारावे ||२||”**

तुकोबा सांगतात की विठोबा नेहमी भक्ताच्या मागेही आणि पुढेही उभा असतो.
म्हणजे तो सर्व बाजूंनी रक्षण करतो जसे आई आपल्या मुलाला सांभाळते.

जीवनात कितीही संकटांचे आघात येवोत, ते भक्तावर कोसळू नयेत म्हणून विठोबा डोळ्यात तेल घालून रक्षण करतो.

भक्ताला दिसत नाही, पण देवाचे संरक्षण अदृश्यपणे कार्य करत असते.
संकटे पोहोचण्याआधीच विठोबा त्यांची धार बोथट करतो.
ही ओळ विठोबाच्या मातृवत कृपेची आणि पित्यासमान जबाबदारीची अनुभूती देते.

**३) “योगक्षेम जाणे जडभारी |

वाट दावी करीं धरूनियां ||३||”**

‘योगक्षेम’ म्हणजे आवश्यक ते मिळवून देणे (योग) आणि जे आहे त्याचे रक्षण करणे (क्षेम).
गीतेत श्रीकृष्ण म्हणतो:
"योगक्षेमं वहाम्यहम्"
म्हणजे भक्ताचे ओझे मी वाहतो.

तुकोबा म्हणतात की विठोबा हा योगक्षेम जडभारी म्हणजे भारीपणे आणि पूर्ण जबाबदारीने वाहतो.
तो भक्ताला योग्य मार्ग दाखवतो, हाताला धरून नेतो, अडथळे दूर करतो.

भक्त चुकीच्या वाटेने जाऊ नये म्हणून तो मार्गदर्शकाच्या भूमिकेत राहतो.
जसे अंधारात आई मुलाचा हात धरून घेऊन जाते, तसाच विठोबा आपल्या आध्यात्मिक प्रवासात आपल्याला सामावून घेतो.

**४) “तुका म्हणे नाहीं विश्वास ज्या मनीं |

पाहावें पुराणीं विचारूनी ||४||”**

तुकोबा शेवटी एक महत्वाचा संदेश देतात 
ज्यांच्या मनात देवावर विश्वास नाही, त्यांनी पुराणातील कथा आणि इतिहासातील उदाहरणे पाहावीत.

पुराणांमध्ये असंख्य भक्तांची उदाहरणे आहेत 
जिथे देवाने संकटांत रक्षण केले, मार्ग दाखवला, इच्छापूर्ती केली, आणि मुक्ती दिली.
ही सर्व उदाहरणे देवाच्या कृपेचा आणि संरक्षणाचा पुरावा आहेत.

तुकोबा म्हणतात:
विश्वास नसणाऱ्यांनी विठ्ठलाच्या भक्तांची परंपरा, पुराणांतील कथा, आध्यात्मिक अनुभव नीट पाहावेत 
तेव्हा देवाची शक्ती, करुणा आणि प्रेमभाव हृदयात उतरतील.

सारांश (साध्या भाषेत):

हा अभंग विठोबाच्या प्रेमभाव, संरक्षण, मार्गदर्शन आणि कृपेचा सुंदर अनुभव देतो.
मनुष्याच्या वासनांसकट, दोषांसकट विठोबा त्याला स्वीकारतो.
भक्ताला पुढेमागे उभा राहून संकटांपासून वाचवतो.
त्याचा योगक्षेम सांभाळतो.
आणि ज्यांना विश्वास नाही त्यांनी पुराणातील उदाहरणे पाहावीत, कारण देवकृपेची साक्ष तिथेच मिळते.