माझिये मनीचा जाणोनिया भाव

माझिये मनीचा जाणोनिया भाव।
तो करी उपाव गुरुरावो।।१।।

आवडीचा मंत्र सांगितला सोपा।
जेणे नव्हे गुंफा कांही कोठे।।२।।

जाती पुढे एक उतरले पार ।
हा भवसागर साधुसंत ।।३।।

जाणत्या नेणत्या ज्या जैसी आवडी ।
उतार संगाडी तापे पेटे।।४।।

तुका म्हणे संती दाखविला तारू ।
कृपेचा सागरू पांडुरंग।।५।।

**१) “माझिये मनीचा जाणोनिया भाव।

तो करी उपाव गुरुरावो।।१।।’’**

या ओळीत तुकाराम महाराज सांगतात की माझ्या मनात काय भाव आहे, कोणत्या मार्गाने मला आध्यात्मिक उन्नती मिळेल, कोणत्या साधनेने मला शांती मिळेल हे माझे गुरु (गुरुराव) अगदी खोलवर जाणतात.

गुरू केवळ बाहेरून उपदेश करणारा नसतो; तो शिष्याच्या मनातील भाव, क्षमता, मर्यादा आणि साधनेची पात्रता समजतो.
म्हणूनच तो योग्य मार्ग सुचवतो.
गुरूचे मार्गदर्शन हे दैवी आणि अचूक असते.
जसा वैद्य रुग्णाला त्याच्या प्रकृतीनुसार औषध देतो, तसा गुरु शिष्याला आध्यात्मिक उपाय सुचवतो.

**२) “आवडीचा मंत्र सांगितला सोपा।

जेणे नव्हे गुंफा कांही कोठे।।२।।’’**

गुरूने मला असा मंत्र दिला जो सोपाही आहे आणि आवडीचाही आहे.
तो मंत्र एवढा सहज आणि सरळ आहे की त्याचा जप करताना कुठे अडथळा किंवा गुंतागुंत निर्माण होत नाही.

ही ओळ भक्ति मार्गाचा सार सांगते 
देवापर्यंत पोहोचण्यासाठी कठीण साधना, अवघड नियम किंवा रहस्यमय पद्धतीची गरज नाही.
गुरू जे मंत्र देतात तो साधा, हृदयात उतरणारा आणि सर्वांसाठी सहज करता येण्यासारखा असतो.
नामस्मरणाचा हा मार्ग अशक्त, सामान्य, गरीब, स्त्री-पुरुष सर्वांसाठी उघड आहे.

**३) “जाती पुढे एक उतरले पार ।

हा भवसागर साधुसंत ।।३।।’’**

संत तुकाराम सांगतात 
या भवसागरातून (जन्ममरणाच्या चक्रातून) पार होण्यासाठी जाती, वर्ण, कुल, परंपरेचा काहीही संबंध नाही.

फक्त साधुसंतांच्या सांगण्याप्रमाणे वागले की हा भवसागर सहज पार होतो.
हे संत स्वतः आधी पार झालेले अनुभवी म्हणूनच ते इतरांना मार्ग दाखवू शकतात.

जसा नदीपार गेलेला नौकानयनकर्ताच इतरांना सुरक्षितरित्या पार नेऊ शकतो, तसाच संतांचा मार्गदर्शन.
ते सांगतात की देवाचे नाम, भक्ती आणि साधेपणा हेच तरणारे साधन आहे.

**४) “जाणत्या नेणत्या ज्या जैसी आवडी ।

उतार संगाडी तापे पेटे।।४।।’’**

या ओळीत संत एक महत्त्वाचा आध्यात्मिक नियम सांगतात 
जाणता असो वा अज्ञानी, विद्वान असो वा सामान्य, गरीब-श्रीमंत, स्त्री-पुरुष 
सर्वांच्या मनात वेगवेगळ्या आवडी असतात.

जशी आवड, तसा उतार 
म्हणजेच मन कोणत्या दिशेला झुकतं, कोणत्या भावनेशी जुळतं, तेच त्याच्या आयुष्याचे मार्ग ठरवते.

जर मन चुकीच्या आवडींकडे झुकले तर ताप, संताप, दु:ख, वासनांचे विकार तयार होतात.
पण मन सद्गुणांकडे, भक्तीकडे झुकले तर शांती, सुख, आत्मिक समाधान निर्माण होते.

ही ओळ सूचित करते की मनाची दिशा बदलल्यावर आयुष्य बदलते.
म्हणूनच योग्य गुरु आणि संतांचे संगत केल्यास मन शुद्ध मार्गाला लागते.

**५) “तुका म्हणे संती दाखविला तारू ।

कृपेचा सागरू पांडुरंग।।५।।’’**

शेवटी तुकोबा सांगतात की साधुसंतांनी मला एक ‘तारू’ तारणाचा नौका दाखवला, जो देव आहे, विठ्ठल आहे.

विठोबा हा कृपेचा सागर आहे.
त्याची करुणा अमर्याद, अनावर, अनंत आहे.
जो त्याच्यावर प्रेमाने विसंबतो, त्याला तो भवसागरातून तरून नेतो.

संतांनी दाखवलेला मार्ग म्हणजे विठ्ठलाची भक्ती, नामस्मरण, साधेपणा आणि दया.
या मार्गाने चालणारा प्रत्येक जिव आत्मिक शांती आणि मोक्षाच्या दिशेने सहज वाटचाल करतो.

🌼 सारांश (सोप्या भाषेत):

या अभंगात तुकोबा सांगतात की गुरू शिष्याचे मन समजून त्याला सोपी, सहज व आवडीची साधना देतात.
देवापर्यंत जाण्यासाठी जाती-पातीचा संबंध नाही.
मन ज्या दिशेने झुकते त्याप्रमाणे जीवनाचे परिणाम मिळतात, म्हणून संतसंग व भक्ती अत्यंत आवश्यक आहे.
शेवटी संतांनी दाखवलेली भक्तीची नाव म्हणजे विठोबा जो कृपेचा अथांग सागर आहे तीच सर्वांना तारण देणारी आहे.