आलिंगन घडे । मोक्ष सायुज्यता जोडे ॥१॥
ऎसा संतांचा महिमा । झाली बोलायची सीमा ॥२॥
तीर्थे पर्वकाळ । अवघीं पायांणें सकळ ॥३॥
तुका म्हणॆ देवा । त्याची केली पावे सेवा ॥४॥
१) “आलिंगन घडे । मोक्ष सायुज्यता जोडे ॥”
या ओळींमध्ये संत तुकाराम महाराज भक्तीच्या सर्वोच्च अनुभवाचे वर्णन करतात.
“आलिंगन घडे” म्हणजे भक्त आणि परमेश्वर यांच्यातील प्रेमभाव इतका तीव्र होतो की देव स्वतः आपल्या भक्ताला हृदयाशी बिलगवतो. हे आलिंगन म्हणजे केवळ शारीरिक नव्हे, तर आध्यात्मिक एकरूपतेचे प्रतीक आहे जिथे मन, भाव, आणि प्राण पूर्णपणे परमेश्वरात विलीन होतात.
“मोक्ष सायुज्यता जोडे” म्हणजे अशा प्रकारच्या प्रेममय भक्तीतून भक्ताला ‘सायुज्य मोक्ष’ प्राप्त होतो. सायुज्य मोक्ष म्हणजे देवाशी पूर्ण आणि अखंड एकरूपता. हा मोक्ष केवळ जन्ममरणातून मुक्ती नव्हे, तर अंतःकरणात देवाची सदैव उपस्थिती अनुभवण्याची अवस्था आहे. म्हणून या ओळीतून कळते की खरी भक्ति म्हणजेच मोक्षाचा मार्ग आहे.
२) “ऎसा संतांचा महिमा । झाली बोलायची सीमा ॥”
या ओळीत संतांचा अपरंपार महिमा वर्णिला आहे.
“ऎसा संतांचा महिमा” – संतांचे जीवन, त्यांचे विचार, त्यांचा समाजासाठी असलेला त्याग आणि प्रेमभाव अमाप आहे. संत लोक स्वतःच्या आयुष्यात कोणतेही वैयक्तिक स्वार्थ न बाळगता केवळ इतरांच्या कल्याणासाठी जगतात. अशांचा महिमा शब्दात बांधता येत नाही.
“झाली बोलायची सीमा” म्हणजे त्यांच्या गुणांचे वर्णन करण्यास शब्दांची मर्यादा पडते. कितीही प्रशंसा केली तरी ती अपुरीच ठरते. संतांचे तेज, त्यांची करूणा आणि भक्तिप्रधान जीवन यांचे वर्णन करण्यासाठी मानवी भाषा छोटे पडते. म्हणून तुकाराम महाराज म्हणतात की त्यांच्या महिम्याला सीमाच नाही.
३) “तीर्थे पर्वकाळ । अवघीं पायांणें सकळ ॥”
ही ओळ संतांच्या कृपेचे महत्व सांगते.
“तीर्थे पर्वकाळ” म्हणजे पवित्र तीर्थक्षेत्रे आणि विशेष पर्वकाळ जसे की एकादशी, काशी, गंगास्नान, तीर्थयात्रा वगैरे. साधारणपणे लोक पापक्षालनासाठी, पुण्यसंचयासाठी, आणि अध्यात्मिक उन्नतीसाठी तीर्थयात्रा करतात.
परंतु “अवघीं पायांणें सकळ” म्हणजे संतांच्या चरणी नतमस्तक झाले की जणू सर्व तीर्थांचे आणि सर्व पर्वकाळांचे पुण्य आपोआप प्राप्त होते. त्यांच्या पायांमध्येच सर्व पवित्रतेचा निवास असतो. संतांचे दर्शन, त्यांच्या बोलण्याचा स्पर्श, त्यांच्या कृपेचा अनुभव हेच हजार तीर्थांची समकक्ष प्राप्ती मानली जाते.
याचा अर्थ असा की संतांची संगत म्हणजेच तीर्थयात्रेचे सार.
४) “तुका म्हणॆ देवा । त्याची केली पावे सेवा ॥”
अंतिम ओळीत तुकाराम महाराज भक्ताला अंतिम संदेश देतात.
“तुका म्हणे देवा” – तुकाराम महाराज देवाला संबोधून म्हणतात की…
“त्याची केली पावे सेवा” – जो मनुष्य संतांची नि:स्वार्थ सेवा करतो, त्याचे जीवन धन्य होते. संतसेवा म्हणजे देवसेवा. कारण संत म्हणजे देवाचे साक्षात रूप.
जो संतांच्या मार्गाने चालतो, त्यांच्या शिकवणीचे पालन करतो, त्याला ईश्वर कृपा मिळते. त्याचे पाप नष्ट होतात, मन शुद्ध होते आणि जीवनाला दिशा मिळते.
सारांश
या अभंगात तुकाराम महाराजांनी संतमहिम्याची अद्भुतता सांगितली आहे. भक्तीचे उत्कट आलिंगन मोक्षाचा मार्ग उघडते. संतांची कृपा शब्दात सांगता न येण्याइतकी महान आहे. त्यांची संगत आणि सेवा हीच सर्व तीर्थयात्रांची फळे मिळवून देते. अखेरीस भक्तीमय जीवन जगणे हेच मोक्षाचे प्राण आहे.
0 टिप्पण्या